Bạch mai còn gọi là Mai khê. Đây là một loại mai có hoa trắng tinh giống như loài hoa sứ trắng, có hoa 4 cánh dày,mùi thơm ngào ngạt và rất quý hiếm ở Việt nam. Bởi vì số lượng loài mai này chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Hiện chưa có tài liệu để biết tên khoa học chính xác của loài mai này.
Có người cho rằng cây bạch mai cao tới 15m, như vậy loài mai này xứng đáng là “vô địch”về kích cỡ so với loài mai khác ở Việt nam.
Theo nhà nghiên cứu An San, ở Việt nam”...chỉ còn một gốc mai này mà thôi. Cho nên Đình Phú Tự luôn được trùng tu, và cây bạch mai gọi là “Thần mai”, được tuyên dương là danh thắng nước nhà. Dân tứ xứ về đây chiêm bái linh thần và ngưỡng vọng vẻ thanh u cổ kính và thanh nhã của bạch mai. Danh mộc thì ở rừng sâu, mai thần thì ở núi cao. Sao lại mọc tại làng Phú Hưng. Rừng sâu núi thẩm là nơi thích nghi cho loài kỳ hoa dị thảo. nhưng bạch mai về đây là chọn chốn địa linh chăng? Hẳn từ xưa tại làng Bảo Thành mây trời chớm nở, sóng nước bổ gành mà mai đã về đây. Mai về đay là bảo vệ cho ngôi đình làng, bảo vệ cho tỉnh lỵ Bến Tre, nơi phượng thờ Phan Thanh Giản tức Phan Lương Khê được bình an:” Tam Kiến, Nhứt Chương”là một Chương Thiện mà 3 tỉnh bắt đầu bằng chữ Kiến là Kiến Tường, Kiến Phong và Kiến Hòa là nơi mà cuộc chiến tàn phá nhiều nhất. Trước đó , Tây cũng ruồng bố đốt phá các tỉnh này, sổ bộ, nhà cửa tiêu tan. Thế nhưng, đa số các ngôi Đình còn nguyên, nhứt là cây mai thần, thân không bị một vết đạn, một mảnh bom.
Mai chỉ trổ vào rằm tháng giêng, cũng tiết xuân, nhưng mà xuân muộn. Cũng không như Nhị Độ mai, vì mai thần chỉ trổ 1 lần trong 1 năm. Tương truyền người mình có lệ hay đi hái lộc bẻ bông về chưng 3 ngày Tết. Nơi nào có cây mai đẹp là được chiếu cố 1 cành. Do đó,mai thần cũng nằm trong số nạn nhân bị chiếc cành, chặt nhánh. Ông từ Đình Phú Tự thấy cây mai đẹp như vậy nếu năm nào cũng bị chặt bẻ thì còn gì là mai! Ông bèn khấn nguyện linh thần Phú Tự và quỳ trước gốc mai van vái: “Nếu là Mai Thần thì từ nay trở đi xin đừng trổ bông vào dịp Tết. chỉ chờ sau đó ít lâu mà trổ bông, sẽ thoát khỏi cảnh chặt cành bẻ nhánh”.
Lời khấn nguyện linh ứng sao đó, mà từ hơn 300 năm nay, gốc mai thần chỉ trổ bông vào dịp rằm Thượng Ngươn mà thôi. Đã là thần mai, hẳn xoay quanh có nhiều huyền thoại. Ai tin hay không thì tùy ý, nhưng thực tế gốc mai còn đó, và Ban Quý Tế Đình làng Phú Tự đang chờ đợi sự góp tay của đồng hương hải ngoại về vun vén một kỳ tích duy nhất còn lại tại Việt nam sau bao hưng phế của cuộc đời.”
Bà Nguyễn thị Ngọc Khuê, tức Sương Nguyệt Ánh rất yêu hoa mai. Đặt biệt là mai trắng, có làm bài thơ nói về cây mai thần như sau:
Non linh đất phước trổ Mai Thần
Riêng chiếm vườn hồng một cánh xuân
Tuyết đượm nhành tiên in sắc trắng
Sương ra bóng nguyệt trổ màu ngân
Mây lành gió tạnh nương hơi chánh
Vóc ngọc mình băng bặt khói trần
Sắc nước hương trời nên cảm mến
Non linh đất phước trổ Mai Thần.
Tất cả mọi sự tìm hiểu của tôi đều viết lên đây, ai tin hay không thì tùy. Nhưng thực tế thì cây bạch mai vẫn còn đó, và chắc chắn sẽ nở hoa trắng xóa và thơm ngát cả một vùng trời vào rằm tháng giêng tới đây. Những bài thơ của các thi sĩ và khách thập phương đến tham quan trong thời gian qua vẫn còn đó.
Nếu có điều kiện thì mời bạn hãy một lần đến thăm Bến Tre, thăm cây mai thần tại Đình Phú Tự thuộc địa phận phường Phú Hưng, Thành phố Bến Tre. Để một lần chứng kiến cây mai Thần nở hoa, và tận hưởng hương thơm của loài hoa mà chỉ duy nhất ở Bến Tre còn lại. Đất và người Bến Tre luôn chào đón các bạn.
( Theo tôi được biết thì đến giờ này chua có ai nhân giống thành công cây Mai này)
Hay quá, chưa nhìn thấy bao giờ, hy vọng có dịp ghé thăm. Tuy nhiên, nếu được nhờ anh em nào ở Bến Tre chụp ảnh cây và hoa cho mọi người chiêm ngưỡng nhé.
Hằng năm, vào giữa tiết lập xuân và tiết thanh minh (từ rằm tháng giêng đến rằm tháng hai âm lịch), cây bạch mai ở đình Phú Tự (xã Phú Hưng, thị xã Bến Tre) lại nở hoa trắng xóa, tỏa hương thơm ngát cả một vùng (đặc biệt, chỉ nở vào ban đêm). Cây bạch mai "cổ thụ" này là một trong ba cây bạch mai có tuổi thọ cao nhất nước, còn được mệnh danh là Cổ thụ mai, Thần mai, Danh mộc bạch mai...
Từ lúc có mặt ở mảnh đất Bến Tre, cây bạch mai đã sinh sôi, nảy nở, mọc thành bụi dày với khoảng 50 thân cây lớn nhỏ, cao 5 - 6m, trong đó có 16 thân cây lớn, đường kính từ 20 - 30cm. Các nhánh mai lớn đều vươn mình ra trong tư thế nằm ngang mặt đất, dài từ 7 - 8m, tỏa thành một tán rộng, chiếm diện tích khoảng 250m2.
Họ nhà mai đều nở hoa vào tháng chạp và đầu tháng giêng, nhưng cây bạch mai này vì sao lại nở vào dịp rằm tháng giêng? Truyền thuyết kể lại rằng, ngày xưa bạch mai cũng nở hoa vào dịp Tết âm lịch. Do bạch mai quý hiếm nên thường bị mọi người "hái lộc" trong ba ngày Tết. Ông từ giữ đình đã nhang khói cầu xin: "Thần Mai nếu linh thiêng, xin từ nay về sau hãy trổ bông vào rằm tháng giêng". Lời khấn nguyện ấy đã linh nghiệm, từ đó mọi người gọi cây bạch mai này là "Thần mai".
Theo sử liệu, ở Nam Bộ hiện còn ba cây bạch mai cổ thụ. Một cây bạch mai mọc sau chùa Giác Viên (161/85/20 Lạc Long Quân, quận 11, TP Hồ Chí Minh) với cành lá sum suê, thân cao khoảng 6m. Cây bạch mai thứ hai ở chùa Cây Mai (Mai Sơn tự), ngôi chùa đã bị phá hủy từ cuối thế kỷ 19 khi Pháp chiếm Gia Định, trong "phòng tuyến các chùa" nối liền Sài Gòn với Chợ Lớn qua các chùa Khải Tường, Hiển Trung, Kiểng Phước, Cây Mai. Địa điểm này vào năm 1940, Pháp giam giữ Đức kiều bị tình nghi. Trong chín năm kháng chiến, nhiều cán bộ hoạt động nội thành bị giặc Pháp bắt giam trong các hầm kín ở đây. Sang thời Mỹ, nơi này trở thành trung tâm đào tạo sĩ quan tình báo. Hiện nay, Lực lượng Kiểm soát quân sự TP Hồ Chí Minh (số 26 Hùng Vương, quận 11) đang trú đóng tại đây. Vào giữa thế kỷ trước, các tao nhân mặc khách của đất Gia Định thường đến đây để ngắm hoa xướng họa, lập ra Bạch Mai thi xã - một thi xã nổi tiếng ở miền nam với các nhà thơ Phan Văn Trị, Trần Thiện Chánh, Hồ Huấn Nghiệp, Huỳnh Mẫn Đạt, Lê Quang Chiểu, Nguyễn Thông... Trịnh Hoài Đức đã liệt chùa Cây Mai vào một trong ba mươi thắng cảnh của đất Gia Định (Cấn Trai thi tập). Trước năm 1952, con đường Nguyễn Trãi ngày nay - đoạn từ Ngô Quyền đến Nguyễn Thị Nhỏ - được đặt tên là Cây Mai để ghi dấu một danh thắng xưa của Sài Gòn, về sau đổi là đường Hartmann. Ngày nay, nơi đây vẫn còn cây bạch mai lịch sử và một ngôi miếu nhỏ được xây cất sau này.
Và cây bạch mai cổ thụ thứ ba chính là cây ở đình Phú Tự (Bến Tre). Đình Phú Tự dựng trên một gò đất cao nhất vùng, xưa kia gọi là Gò Xoài. Giữa thế kỷ 18, Gò Xoài thuộc thôn Phú Tự, tổng Tân An, châu Định Viễn, dinh Long Hồ, phủ Gia Định. Đến đời vua Minh Mạng, dân địa phương khi chọn đất để dựng đình Phú Tự đã chọn nơi đắc địa này, lại có sẵn cây bạch mai trồng từ lâu. Như vậy, cây bạch mai 300 tuổi có thể do lớp cư dân Việt đầu tiên đến khai hoang lập ấp tại Bến Tre trồng nên. Đầu thế kỷ 20, khi trùng tu lại, ngôi đình được đổi theo hướng đông nam nhìn ra sông Bến Tre nên cây bạch mai đứng vào giữa sân trước, bên cạnh đàn xã tắc như hiện nay, càng tôn thêm vẻ thanh nhã, trang nghiêm của ngôi đình.
Bạch mai "cổ thụ" ở Bến Tre là loại cây quý hiếm, nhiều người chiết đem về trồng nhưng cây ra hoa giống hoa của cây mù u, nhụy trên cứng, không giống hoa từ cây bạch mai mẹ. Điều này có lẽ cũng trùng hợp với nhận xét của Trịnh Hoài Đức về bạch mai: "Hoa này tự linh khí mà sinh ra, không thể đem đi trồng nơi khác được" (Gia Định thành thông chí).
Giữ gìn di sản của cha ông để lại, tại đình Phú Tự vào năm 1994, Bạch Mai thi hội đã được thành lập. Đúng vào dịp Nguyên tiêu năm Canh Thìn (19-2-2000) cũng là dịp kỷ niệm 300 năm châu Định Viễn và 100 năm thành lập tỉnh Bến Tre, vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi sản sinh ra những Phan Thanh Giản, Trương Vĩnh Ký, Phan Văn Trị, Sương Nguyệt Anh, Nguyễn Thị Định... Bạch Mai bi ký đã được dựng lên dưới gốc cây bạch mai. Hằng năm, cứ độ rằm tháng giêng, các bậc tao nhân mặc khách, bè bạn thơ văn vùng đồng bằng sông Cửu Long lại tề tựu bên cột bạch mai (được xem như một di tích lịch sử văn hóa của đất Bến Tre), uống rượu ngâm thơ, tưởng nhớ công ơn của các bậc tiền nhân đã đi mở cõi về phương Nam.
Bạch Mai Phú Tự trăng Đồ Chiểu
Sóng nước Hàm Luông gió Thịnh Đường (Bạch Hạc) * Mai trắng còn gọi là bạch mai, có mấy loại chính như sau: bạch mai mù u, hoa có năm cánh trắng ngà hơi xanh. Loại bạch mai nhiều cánh có đến 12 cánh, trắng hơn bạch mai mù u. Bạch mai năm cánh to trắng, mịn màng rất đẹp. Hoa thanh mai trắng, dáng nhỏ nhắn. Bạch mai hoa chùm có hoa nở thành chùm đẹp lộng lẫy. Loại bạch mai lá trắng khi còn non lá trắng ngần, giống như những bông hoa tuyết nhỏ, khi về già ngả sang mầu xanh trắng tuyệt đẹp. Nguồn : Nguyễn phú Xuân -Tạp chí Thế giới mới
Cây bạch mai lớn nhất Việt nam. (Mai Thần)
Dạng hẹp
